Τι πρέπει να γνωρίζουν φέτος πλοιοκτήτες, διαχειριστές και ναυλωτές: οι βαθμολογίες έντασης άνθρακα, το πρώτο έτος πλήρους κάλυψης από το EU ETS, τα όρια του FuelEU και πού βρίσκεται το παγκόσμιο πλαίσιο του IMO.
Η ναυτιλία λειτουργεί πλέον υπό πολλά αλληλοεπικαλυπτόμενα καθεστώτα για το κλίμα: τους παγκόσμιους κανόνες του IMO για την ενεργειακή απόδοση και την ένταση άνθρακα και — για τα ταξίδια από και προς την Ευρώπη — το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ (EU ETS / ΣΕΔΕ) και το FuelEU Maritime. Ένα ακόμη παγκόσμιο καθεστώς, το Πλαίσιο Μηδενικών Καθαρών Εκπομπών του IMO (IMO Net-Zero Framework), έχει εγκριθεί (approved) αλλά δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί (adopted). Η παρούσα επισκόπηση παρουσιάζει πού βρίσκεται το καθένα τον Οκτώβριο του 2026 και τι σημαίνει στην πράξη.
IMO: EEXI και CII
Οι τροποποιήσεις του Παραρτήματος VI της MARPOL στις οποίες βασίζονται και τα δύο μέτρα τέθηκαν σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου 2022, και οι απαιτήσεις τους εφαρμόζονται από την 1η Ιανουαρίου 2023.
- EEXI (Energy Efficiency Existing Ship Index — Δείκτης Ενεργειακής Απόδοσης Υφιστάμενων Πλοίων): τεχνική απαίτηση ενεργειακής απόδοσης για πλοία 400 GT και άνω.
- CII (Carbon Intensity Indicator — δείκτης έντασης άνθρακα): αποδίδει στα πλοία 5.000 GT και άνω μια ετήσια λειτουργική βαθμολογία από A έως E. Πλοίο που βαθμολογείται με D για τρία συνεχόμενα έτη ή με E σε ένα μόνο έτος πρέπει να υποβάλει σχέδιο διορθωτικών ενεργειών ώστε να επιτύχει βαθμολογία C ή καλύτερη.
- Η απαιτούμενη βελτίωση υπολογίζεται σε σχέση με μια γραμμή αναφοράς του 2019 και γίνεται αυστηρότερη κάθε χρόνο. Οι συντελεστές για την περίοδο 2027–2030 καθορίστηκαν με το ψήφισμα MEPC.400(83) του IMO τον Απρίλιο του 2025.
| Έτος | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Μείωση έναντι του 2019 | 5% | 7% | 9% | 11% | 13,625% | 16,25% | 18,875% | 21,5% |
Η επανεξέταση του CII από τον IMO συνεχίζεται έως την άνοιξη του 2028. Τροποποιήσεις σχετικά με την υποβολή δεδομένων, που προέκυψαν από την πρώτη φάση της επανεξέτασης, υιοθετήθηκαν το 2026 και αναμένεται να τεθούν σε ισχύ την 1η Σεπτεμβρίου 2027.
Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ (EU ETS)
- Πεδίο εφαρμογής: από την 1η Ιανουαρίου 2024, τα πλοία 5.000 GT και άνω που μεταφέρουν φορτίο ή επιβάτες, ανεξαρτήτως σημαίας.
- Κάλυψη: το 100% των εκπομπών στα ταξίδια μεταξύ λιμένων ΕΕ/ΕΟΧ και κατά την παραμονή στην προβλήτα (at berth) σε λιμάνια της ΕΕ· το 50% των εκπομπών στα ταξίδια που ξεκινούν ή τελειώνουν εκτός ΕΕ. Οι προσεγγίσεις σε καθορισμένους γειτονικούς λιμένες μεταφόρτωσης — Tanger Med και East Port Said — δεν θεωρούνται αφετηρία ή τέλος ταξιδιού για τα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων.
- Σταδιακή εφαρμογή: το 2025 οι εταιρείες παρέδωσαν δικαιώματα εκπομπής για το 40% των εκπομπών τους του 2024 και το 2026 για το 70% των εκπομπών του 2025. Το 2026 είναι το πρώτο έτος πλήρους κάλυψης: τα δικαιώματα για το 100% των εκπομπών του 2026 πρέπει να παραδοθούν έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027.
- Αέρια: από το 2026 καλύπτονται, εκτός από το CO2, το μεθάνιο και το υποξείδιο του αζώτου.
- Επόμενα βήματα: τα υπεράκτια πλοία (offshore) 5.000 GT και άνω εντάσσονται στο σύστημα το 2027. Τον Ιούλιο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την ένταξη των πλοίων γενικού φορτίου και των υπεράκτιων πλοίων 400–5.000 GT στο ETS από το 2031· η πρόταση δεν έχει ακόμη θεσπιστεί.
FuelEU Maritime
- Πεδίο εφαρμογής: από την 1η Ιανουαρίου 2025, τα πλοία άνω των 5.000 GT που προσεγγίζουν λιμάνια της ΕΕ, ανεξαρτήτως σημαίας, με την ίδια κάλυψη ταξιδιών 100% / 50% όπως στο ETS.
- Όρια: η ένταση αερίων θερμοκηπίου της ενέργειας που χρησιμοποιείται επί του πλοίου πρέπει να μειωθεί σε σχέση με τιμή αναφοράς 91,16 gCO2e/MJ — κατά 2% από το 2025, 6% από το 2030, 14,5% από το 2035, 31% από το 2040, 62% από το 2045 και 80% από το 2050.
- Ευελιξία και κυρώσεις: τα πλεονάσματα συμμόρφωσης μπορούν να αποθεματοποιηθούν (banking) ή να συγκεντρωθούν από κοινού μεταξύ πλοίων (pooling). Το έλλειμμα κοστίζει 2.400 EUR ανά τόνο ενέργειας ισοδύναμης με VLSFO, ποσό που αυξάνεται κατά 10% για κάθε διαδοχικό έτος ελλείμματος.
- Ηλεκτροδότηση από την ξηρά: από την 1η Ιανουαρίου 2030, τα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και τα επιβατηγά πλοία πρέπει, κατά την παραμονή τους στην προβλήτα στους κύριους λιμένες της ΕΕ, να συνδέονται με σύστημα ηλεκτροδότησης από την ξηρά (OPS) ή να χρησιμοποιούν τεχνολογία μηδενικών εκπομπών.
Το Πλαίσιο Μηδενικών Καθαρών Εκπομπών του IMO (IMO Net-Zero Framework)
Τον Απρίλιο του 2025, η Επιτροπή Προστασίας του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος του IMO (MEPC 83) ενέκρινε νέο κεφάλαιο του Παραρτήματος VI της MARPOL για τα ποντοπόρα πλοία άνω των 5.000 GT, τα οποία εκπέμπουν περίπου το 85% του CO2 της διεθνούς ναυτιλίας. Συνδυάζει ένα παγκόσμιο πρότυπο καυσίμων — ένα όριο, σε βάση well-to-wake, στην ένταση αερίων θερμοκηπίου των καυσίμων — με έναν μηχανισμό τιμολόγησης: τα πλοία που υπερβαίνουν το όριο αγοράζουν μονάδες αποκατάστασης (remedial units), τα πλοία που βρίσκονται κάτω από αυτό αποκτούν πλεονασματικές μονάδες (surplus units) και τα έσοδα κατευθύνονται στο Ταμείο Net-Zero του IMO. Το εγκεκριμένο σχέδιο ορίζει βασικούς στόχους (base targets) και στόχους άμεσης συμμόρφωσης (direct-compliance targets) για την περίοδο 2028–2040 σε σχέση με έτος βάσης το 2008, με αρχικές τιμές μονάδων αποκατάστασης 100 USD και 380 USD ανά τόνο ισοδύναμου CO2.
Το πλαίσιο δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί. Σε έκτακτη σύνοδο τον Οκτώβριο του 2025, τα κράτη μέλη ψήφισαν την αναβολή της απόφασης για την υιοθέτησή του κατά ένα έτος. Η MEPC 84 (Απρίλιος–Μάιος 2026) σύστησε διασυνεδριακή ομάδα εργασίας (intersessional working group), και η συνέχιση της συνόδου έχει προγραμματιστεί για τις 4 Δεκεμβρίου 2026, υπό την επιφύλαξη επιβεβαίωσης από τη MEPC 85 (30 Νοεμβρίου – 3 Δεκεμβρίου 2026). Τα κράτη μέλη μπορούν ακόμη να προτείνουν τροποποιήσεις στο σχέδιο. Εάν υιοθετηθεί, θα τεθεί σε ισχύ περίπου 16 μήνες αργότερα, βάσει της διαδικασίας σιωπηρής αποδοχής.
Περιοχές ελέγχου εκπομπών (ECA)
Η Μεσόγειος αποτελεί περιοχή ελέγχου εκπομπών θείου από την 1η Μαΐου 2025, με όριο 0,10% στην περιεκτικότητα των καυσίμων σε θείο. Το 2026, ο IMO υιοθέτησε επίσης περιοχή ελέγχου εκπομπών για τον Βορειοανατολικό Ατλαντικό· οι σχετικές τροποποιήσεις τίθενται σε ισχύ την 1η Σεπτεμβρίου 2027 και η περιοχή τίθεται σε εφαρμογή 12 μήνες αργότερα.
Τι σημαίνει στην πράξη
- Ναυλοσύμφωνα: συμφωνήστε ποιος αγοράζει και παραδίδει τα δικαιώματα εκπομπής του ETS και ποιος φέρει το βάρος της συμμόρφωσης με το FuelEU. Η BIMCO δημοσιεύει τυποποιημένες ρήτρες για το ETS και το FuelEU, μεταξύ των οποίων μια ρήτρα ETS για γυμνές ναυλώσεις (bareboat) που υιοθετήθηκε το 2026.
- Αγοραπωλησίες πλοίων: οι βαθμολογίες CII, η συμμόρφωση με τον EEXI και τα επαληθευμένα δεδομένα εκπομπών αποτελούν πλέον μέρος του ελέγχου δέουσας επιμέλειας (due diligence), ενώ η νέα SALEFORM 2025 περιλαμβάνει ρήτρες ETS και FuelEU για τις συμβάσεις πώλησης.
- Αποτίμηση και απασχόληση: η κατανάλωση καυσίμου και οι βαθμολογίες έντασης άνθρακα επηρεάζουν όλο και περισσότερο τα έσοδα ενός πλοίου, τις προοπτικές ναύλωσής του και την αξία του.
- Ποιότητα δεδομένων: οι αναφορές MRV και IMO DCS αποτελούν τη βάση κάθε μέτρου — τα ακριβή αρχεία καυσίμων και ταξιδιών εξοικονομούν χρήματα.
- Παρακολουθήστε τον Δεκέμβριο του 2026: η έκβαση της συνόδου του IMO θα διαμορφώσει τις αποφάσεις για καύσιμα και επενδύσεις την επόμενη δεκαετία.
Οι ομάδες μας για τις ναυλώσεις και τις αποτιμήσεις λαμβάνουν υπόψη αυτούς τους κανόνες σε κάθε ναύλωση (fixture) και εκτίμηση. Επικοινωνήστε με το τμήμα ναυλώσεων της εταιρείας μας.