Διέλευση των Τουρκικών Στενών: κανόνες Βοσπόρου και Δαρδανελλίων το 2026

Τα Τουρκικά Στενά — το Στενό της Κωνσταντινούπολης (Βόσπορος), η Θάλασσα του Μαρμαρά και το Στενό του Τσανάκαλε (Δαρδανέλλια) — αποτελούν τη μοναδική θαλάσσια σύνδεση μεταξύ της Μαύρης Θάλασσας και της Μεσογείου. Συγκαταλέγονται επίσης στις πιο απαιτητικές πλωτές οδούς του κόσμου: στενά και ελικοειδή, με ισχυρά ρεύματα και πυκνή τοπική κυκλοφορία που διασχίζει την καρδιά μιας πόλης άνω των 15 εκατομμυρίων κατοίκων. Ο παρών οδηγός συνοψίζει τους κανόνες που ισχύουν το 2026 και τα πρακτικά βήματα για μια ομαλή διέλευση.

Η πλωτή οδός με μια ματιά

• Μήκος: η περιοχή της Υπηρεσίας Εξυπηρέτησης Κυκλοφορίας Πλοίων (VTS) καλύπτει 164 ναυτικά μίλια — 17 ν.μ. στο Στενό της Κωνσταντινούπολης, 110 ν.μ. στη Θάλασσα του Μαρμαρά και 37 ν.μ. στο Στενό του Τσανάκαλε.
• Πλάτος: το Στενό της Κωνσταντινούπολης στενεύει έως περίπου τα 700 μέτρα, με αρκετές απότομες αλλαγές πορείας· το Στενό του Τσανάκαλε στενεύει έως περίπου τα 1,2 χλμ.
• Κυκλοφορία το 2025: 40.172 διελεύσεις από το Στενό της Κωνσταντινούπολης και 44.468 από το Στενό του Τσανάκαλε — 84.640 συνολικά — με μεταφορά 422,8 και 570,3 εκατομμυρίων τόνων φορτίου αντίστοιχα, σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία του Υπουργείου.

Το νομικό πλαίσιο

Η Σύμβαση του Μοντρέ (1936)

Η διέλευση διέπεται από τη Σύμβαση του Μοντρέ για το καθεστώς των Στενών. Σε καιρό ειρήνης, τα εμπορικά πλοία απολαμβάνουν πλήρη ελευθερία διέλευσης και ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών, ημέρα και νύχτα, υπό οποιαδήποτε σημαία και με οποιοδήποτε είδος φορτίου. Η πλοήγηση και η ρυμούλκηση παραμένουν προαιρετικές. Για τα πλοία που διέρχονται χωρίς να προσεγγίσουν λιμάνι εντός των Στενών, η Τουρκία μπορεί να εισπράττει μόνο τα τέλη που απαριθμούνται στη Σύμβαση — για τον υγειονομικό έλεγχο, για τους φάρους, τους φωτοσημαντήρες και τους σημαντήρες διαύλου, καθώς και για τις υπηρεσίες διάσωσης — τα οποία υπολογίζονται με βάση την καθαρή χωρητικότητα (net tonnage) του πλοίου.

Τέλη διέλευσης το 2026

Τα τέλη υπολογίζονται με βάση την αξία σε δολάρια ΗΠΑ του χρυσού φράγκου που χρησιμοποιείται στη Σύμβαση. Η αξία αυτή παρέμεινε στα 0,8063 USD από το 1983 έως τις 7 Οκτωβρίου 2022, οπότε αυξήθηκε στα 4,08 USD. Έκτοτε αναθεωρείται κάθε 1η Ιουλίου — στα 4,42 USD το 2023, στα 5,07 USD το 2024 και στα 5,83 USD το 2025 — και ανέρχεται σε 6,70 USD από την 1η Ιουλίου 2026. Ζητήστε από τον πράκτορά σας έναν προκαταρκτικό υπολογισμό με βάση το πιστοποιητικό χωρητικότητας (tonnage certificate) του πλοίου σας.

Κανονισμοί κυκλοφορίας

Η ναυσιπλοΐα ρυθμίζεται από τον Κανονισμό Θαλάσσιας Κυκλοφορίας των Τουρκικών Στενών (Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Yönetmeliği), ο οποίος δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Τουρκίας στις 15 Αυγούστου 2019 και τροποποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2020· αντικατέστησε τους κανονισμούς του 1998. Μια εκτελεστική οδηγία του Υπουργείου Μεταφορών και Υποδομών, σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2024 και αναθεωρημένη το 2025, καθορίζει τις επιχειρησιακές λεπτομέρειες. Μεταξύ των βασικών κανόνων:

• Όριο ταχύτητας 10 κόμβων ως προς τον βυθό (over the ground), το οποίο ένα πλοίο μπορεί να υπερβεί μόνο αφού ενημερώσει τη VTS, εφόσον χρειάζεται μεγαλύτερη ταχύτητα για να διατηρήσει την πηδαλιουχησιμότητά του (steerage way).
• Ως «μεγάλο πλοίο» (large ship) νοείται το πλοίο ολικού μήκους 200 μέτρων ή περισσότερο· «πλοίο μεγάλου βυθίσματος» (deep-draught ship) είναι εκείνο με μέγιστο βύθισμα 15 μέτρων ή περισσότερο.
• Τα πλοία σε διέλευση χωρίς ενδιάμεση στάση (non-stop transit) μπορούν να αγκυροβολούν σε καθορισμένα αγκυροβόλια για έως 168 ώρες με άδεια της VTS, χωρίς να λάβουν ελευθεροκοινωνία (free pratique).

Αναφορές προς τη VTS

Τη διαχείριση της κυκλοφορίας έχει η Υπηρεσία Εξυπηρέτησης Κυκλοφορίας Πλοίων (VTS) των Τουρκικών Στενών, την οποία λειτουργεί η Γενική Διεύθυνση Ασφάλειας Ακτών (KEGM) από κέντρα στην Ιστίνιε (Κωνσταντινούπολη) και στο Ακμπάς (Τσανάκαλε).

• Σχέδιο Πλου 1 (SP-1): τα πλοία 500 GT και άνω, καθώς και τα πλοία που μεταφέρουν επικίνδυνο φορτίο, το υποβάλλουν τουλάχιστον 24 ώρες πριν από την άφιξή τους στο στενό ή τουλάχιστον 6 ώρες πριν από τον απόπλου τους από λιμάνι της Θάλασσας του Μαρμαρά. Για τα μεγαλύτερα πλοία ισχύει μεγαλύτερη προθεσμία: 48 ώρες για πλοία μήκους 200–300 μέτρων ή με βύθισμα άνω των 15 μέτρων και 72 ώρες για πλοία 300 μέτρων και άνω.
• Σχέδιο Πλου 2 (SP-2): αναφέρεται στο κέντρο VTS μέσω VHF 2 ώρες ή 20 ναυτικά μίλια πριν από την είσοδο του στενού, όποιο από τα δύο συμβεί πρώτο.
• Αναφορά θέσης: τα πλοία μήκους 20 μέτρων και άνω αναφέρουν τη θέση τους 5 ναυτικά μίλια πριν από την είσοδο.
• Καθυστερήσεις: εάν το πλοίο πρόκειται να φτάσει στο στενό περισσότερο από 2 ώρες αργότερα από ό,τι έχει δηλωθεί, πρέπει να ενημερωθεί η VTS. Μια εσφαλμένη αναφορά ή η παράλειψη αναφοράς κοστίζει στο πλοίο τη θέση του στη σειρά διέλευσης.
• Κάλυψη P&I: τα πλοία που μεταφέρουν επικίνδυνο φορτίο, τα πλοία 300 GT και άνω και τα ρυμουλκά πρέπει να διαθέτουν ασφάλιση P&I που καλύπτει την απομάκρυνση ναυαγίου (wreck removal), τη ρύπανση και τις ευθύνες έναντι τρίτων· ο πράκτορας τη δηλώνει στο SP-1.

Πλοήγηση

Για τα πλοία σε διέλευση χωρίς ενδιάμεση στάση, η πλοήγηση συνιστάται εντόνως αλλά δεν είναι υποχρεωτική, σύμφωνα με τη Σύμβαση του Μοντρέ. Οι υπηρεσίες πλοήγησης και ρυμούλκησης στα Στενά παρέχονται αποκλειστικά από την KEGM. Στην πράξη, η πλειονότητα των πλοίων λαμβάνει πλοηγό: το 2025, το 61% των διελεύσεων από το Στενό της Κωνσταντινούπολης και το 54% των διελεύσεων από το Στενό του Τσανάκαλε πραγματοποιήθηκαν με πλοηγό. Τα πλοία που προσεγγίζουν λιμάνι εντός των Στενών αντικαθιστούν τον πλοηγό του στενού με λιμενικό πλοηγό σε καθορισμένα σημεία.

Μεγάλα πλοία και επικίνδυνα φορτία

Η εκτελεστική οδηγία θέτει πρόσθετους όρους για τις πιο απαιτητικές διελεύσεις. Οι κυριότεροι παρατίθενται παρακάτω· επειδή η οδηγία αναθεωρήθηκε το 2025, επιβεβαιώστε τα ισχύοντα όρια με τον πράκτορά σας πριν από τον σχεδιασμό.

• Τα πλοία 300 μέτρων και άνω (εκτός από τα επιβατηγά), οι ρυμουλκήσεις με ώθηση ή με πλευρική πρόσδεση (push or alongside tows) και οι πλωτές κατασκευές διέρχονται κατά τη διάρκεια της ημέρας με πλοηγό. Ο πράκτορας υποβάλλει αίτηση στο αρμόδιο περιφερειακό λιμεναρχείο (harbour master) τουλάχιστον 10 ημέρες νωρίτερα, και μια επιτροπή καθορίζει τους όρους της διέλευσης.
• Η ημερήσια διέλευση στο Στενό της Κωνσταντινούπολης ισχύει για όλα τα πλοία 250 μέτρων και άνω, για τα πλοία 200 μέτρων και άνω που μεταφέρουν επικίνδυνο φορτίο (εκτός από τα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και τα ro-ro), για τα πλοία μεγάλου βυθίσματος και για τις διελεύσεις υπό ρυμούλκηση· για τα πλοία αυτά συνιστώνται εντόνως πλοηγός και ρυμουλκά συνοδείας (escort tugs).
• Πλοία μεταφοράς υγραερίων (gas carriers): τα πλοία LNG διέρχονται κατά τη διάρκεια της ημέρας με πλοηγό και συνοδεία ρυμουλκών, ενώ το στενό είναι κλειστό για την αντίθετη κυκλοφορία· τα πλοία LPG μήκους 150 μέτρων και άνω διέρχονται κατά τη διάρκεια της ημέρας με πλοηγό και ρυμουλκό.
• Ρεύμα και ορατότητα: με ρεύμα 6–7 κόμβων η κυκλοφορία διεξάγεται προς μία μόνο κατεύθυνση, ενώ πάνω από τους 7 κόμβους αναστέλλεται. Όταν η ορατότητα πέσει σε 1 μίλι ή λιγότερο, η κυκλοφορία γίνεται μονόδρομη και δεν επιτρέπεται η είσοδος σε μεγάλα πλοία, σε πλοία μεγάλου βυθίσματος και σε πλοία με επικίνδυνο φορτίο· με ορατότητα μισού μιλίου ή λιγότερο, το στενό κλείνει και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Σχεδιασμός μιας ομαλής διέλευσης

• Διορίστε έγκαιρα τον πράκτορά σας. Ο πράκτορας υποβάλλει τις αναφορές, κανονίζει πλοηγούς και ρυμουλκά, εξοφλεί τα τέλη και σας ενημερώνει για την εικόνα της κυκλοφορίας και του καιρού.
• Υπολογίστε χρόνο αναμονής. Τα ισχυρά ρεύματα, η κακή ορατότητα και τα χρονικά παράθυρα μονόδρομης κυκλοφορίας για τα μεγάλα πλοία μπορεί να σημαίνουν ώρες ή ημέρες στο αγκυροβόλιο.
• Διατηρήστε έγγραφα και εξοπλισμό σε τάξη. Τα πιστοποιητικά, τα αποδεικτικά κάλυψης P&I και η κατάσταση των συστημάτων πηδαλιουχίας, πρόωσης και αγκυροβολίας έχουν όλα σημασία — μια βλάβη που αναφέρεται κατά την προσέγγιση μπορεί να καθυστερήσει τη διέλευση.
• Συνδυάστε τη διέλευση με λιμενικές υπηρεσίες. Πολλοί πλοιοκτήτες χρησιμοποιούν τα αγκυροβόλια της Κωνσταντινούπολης ή του Τσανάκαλε για ανεφοδιασμό καυσίμων (bunkers), τροφοεφόδια (provisions), ανταλλακτικά και αλλαγές πληρώματος· σχεδιάστε τα με τον πράκτορά σας πριν από την άφιξη.

Η ομάδα μας στην Κωνσταντινούπολη χειρίζεται όλο το εικοσιτετράωρο διελεύσεις, προσεγγίσεις σε λιμάνια και υπηρεσίες husbandry στα Τουρκικά Στενά. Δείτε την υπηρεσία μας πρακτόρευσης πλοίων.