Armatörlerin, işletmecilerin ve kiracıların bu yıl bilmesi gerekenler — karbon yoğunluğu notları, AB ETS'de tam kapsamın ilk yılı, FuelEU sınırları ve IMO'nun küresel çerçevesinin son durumu.
Denizcilik bugün birbiriyle örtüşen birkaç iklim rejimi altında faaliyet gösteriyor: IMO'nun küresel enerji verimliliği ve karbon yoğunluğu kuralları ile — Avrupa'ya giden ve gelen seferler için — AB Emisyon Ticaret Sistemi ve FuelEU Maritime. Küresel ölçekte bir rejim daha, IMO Net-Sıfır Çerçevesi, onaylandı ancak henüz kabul edilmedi. Bu yazı, Ekim 2026 itibarıyla her birinin durumunu ve uygulamada ne anlama geldiğini özetliyor.
IMO: EEXI ve CII
Her iki önlemin dayandığı MARPOL Ek VI değişiklikleri 1 Kasım 2022'de yürürlüğe girdi; gereklilikler 1 Ocak 2023'ten beri uygulanıyor.
- EEXI (Mevcut Gemi Enerji Verimliliği Endeksi), 400 GT ve üzeri gemiler için teknik bir verimlilik gerekliliğidir.
- CII (Karbon Yoğunluğu Göstergesi), 5.000 GT ve üzeri gemilere her yıl A'dan E'ye bir operasyonel not verir. Art arda üç yıl D ya da bir yıl E notu alan gemi, en az C notuna ulaşmak için bir düzeltici eylem planı sunmak zorundadır.
- İstenen iyileşme 2019 referans çizgisine göre belirlenir ve her yıl sıkılaşır. 2027–2030 katsayıları Nisan 2025'te IMO'nun MEPC.400(83) sayılı kararıyla belirlendi.
| Yıl | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2019'a göre azaltım | %5 | %7 | %9 | %11 | %13,625 | %16,25 | %18,875 | %21,5 |
IMO'nun CII'yi gözden geçirme çalışması 2028 baharına kadar sürüyor. Gözden geçirmenin ilk aşamasından çıkan veri raporlama değişiklikleri 2026'da kabul edildi ve 1 Eylül 2027'de yürürlüğe girmesi bekleniyor.
AB Emisyon Ticaret Sistemi (AB ETS)
- Kapsam: 1 Ocak 2024'ten beri, bayrağına bakılmaksızın yük veya yolcu taşıyan 5.000 GT ve üzeri gemiler.
- Sefer kapsamı: AB/AEA limanları arasındaki seferlerde ve AB limanlarında rıhtımda salınan emisyonların %100'ü; AB dışında başlayan ya da biten seferlerde emisyonların %50'si. Konteyner gemileri için belirlenmiş komşu aktarma limanlarına — Tanger Med ve Doğu Port Said — yapılan uğraklar seferin başlangıcı ya da bitişi sayılmaz.
- Kademeli geçiş: şirketler 2025'te 2024 emisyonlarının %40'ı, 2026'da ise 2025 emisyonlarının %70'i için izin teslim etti. 2026 tam kapsamın ilk yılıdır: 2026 emisyonlarının %100'üne karşılık gelen izinler 30 Eylül 2027'ye kadar teslim edilmelidir.
- Gazlar: 2026'dan itibaren CO2'nin yanında metan ve diazot monoksit de kapsamda.
- Sıradaki adımlar: 5.000 GT ve üzeri açık deniz (offshore) gemileri 2027'de sisteme giriyor. Avrupa Komisyonu Temmuz 2026'da 400–5.000 GT arası genel kargo ve açık deniz gemilerinin 2031'den itibaren ETS'ye dahil edilmesini önerdi; öneri henüz yasalaşmadı.
FuelEU Maritime
- Kapsam: 1 Ocak 2025'ten beri, bayrağına bakılmaksızın AB limanlarına uğrayan 5.000 GT üzeri gemiler; sefer kapsamı ETS ile aynıdır (%100 / %50).
- Sınırlar: gemide kullanılan enerjinin sera gazı yoğunluğu, 91,16 gCO2e/MJ referans değerine göre 2025'ten itibaren %2, 2030'dan itibaren %6, 2035'ten itibaren %14,5, 2040'tan itibaren %31, 2045'ten itibaren %62 ve 2050'den itibaren %80 azalmalıdır.
- Esneklik ve cezalar: uyum fazlası bir sonraki yıla aktarılabilir ya da gemiler arasında havuzlanabilir. Açık, VLSFO eşdeğeri enerjinin tonu başına 2.400 avroya mal olur ve art arda her açık yılında %10 artar.
- Kıyı elektriği: 1 Ocak 2030'dan itibaren konteyner ve yolcu gemileri, başlıca AB limanlarında rıhtımdayken kıyı elektriğine bağlanmak ya da sıfır emisyonlu bir teknoloji kullanmak zorundadır.
IMO Net-Sıfır Çerçevesi
IMO Deniz Çevresini Koruma Komitesi (MEPC 83) Nisan 2025'te, uluslararası denizcilikteki CO2 emisyonlarının yaklaşık %85'inden sorumlu olan 5.000 GT üzeri okyanus gemileri için MARPOL Ek VI'ya yeni bir bölüm eklenmesini onayladı. Çerçeve küresel bir yakıt standardını — yakıtın sera gazı yoğunluğuna kuyudan pervaneye (well-to-wake) bir sınır — bir fiyatlandırma mekanizmasıyla birleştiriyor: sınırın üzerindeki gemiler telafi birimi satın alıyor, altındakiler fazla birim kazanıyor ve gelirler bir IMO Net-Sıfır Fonu'na aktarılıyor. Onaylanan taslak, 2008 baz yılına göre 2028–2040 için temel ve doğrudan uyum hedefleri belirliyor; başlangıç telafi birimi fiyatları ton CO2 eşdeğeri başına 100 ve 380 dolar.
Çerçeve henüz kabul edilmedi. Ekim 2025'teki olağanüstü oturumda üye devletler kabul kararını bir yıl ertelemek için oy kullandı. MEPC 84 (Nisan–Mayıs 2026) bir ara çalışma grubu kurdu; yeniden toplanacak oturum, MEPC 85'in (30 Kasım – 3 Aralık 2026) onayına bağlı olarak 4 Aralık 2026'ya planlandı. Üye devletler taslakta hâlâ değişiklik önerebilir. Kabul edilirse, zımni kabul usulüyle yaklaşık 16 ay sonra yürürlüğe girecek.
Emisyon kontrol alanları
Akdeniz 1 Mayıs 2025'ten beri bir kükürt emisyon kontrol alanıdır ve yakıttaki kükürt oranı sınırı %0,10'dur. IMO 2026'da ayrıca bir Kuzeydoğu Atlantik emisyon kontrol alanını kabul etti; değişiklikler 1 Eylül 2027'de yürürlüğe girecek ve alan 12 ay sonra uygulanmaya başlayacak.
Uygulamada ne anlama geliyor?
- Çarter partiler: ETS izinlerini kimin alıp teslim edeceğini ve FuelEU uyumunu kimin üstleneceğini kararlaştırın. BIMCO, 2026'da çıplak kiralama için kabul ettiği ETS maddesi de dahil olmak üzere standart ETS ve FuelEU maddeleri yayımlıyor.
- Alım satım: CII notları, EEXI uyumu ve doğrulanmış emisyon verileri artık durum tespitinin parçası; yeni SALEFORM 2025 de satış sözleşmeleri için ETS ve FuelEU maddeleri içeriyor.
- Değerleme ve istihdam: yakıt verimliliği ve karbon yoğunluğu notları bir geminin kazancını, çarter olanaklarını ve değerini giderek daha fazla etkiliyor.
- Veri kalitesi: MRV ve IMO DCS raporları tüm önlemlerin temelidir — doğru yakıt ve sefer kayıtları para kazandırır.
- Aralık 2026'yı izleyin: IMO oturumunun sonucu önümüzdeki on yılın yakıt ve yatırım kararlarını şekillendirecek.
Çartering ve değerleme ekiplerimiz bu kuralları her anlaşmaya ve değerlemeye yansıtıyor. Çartering masamızla görüşün.