Yakıtı kim öder, mürettebatı kim istihdam eder, gecikme riski kimdedir? Sefer, zaman ve çıplak gemi kiralamanın pratik karşılaştırması.
Dünya yükünün büyük kısmı gemisini çarter yoluyla bulur. Armatör ile kiracı arasındaki sözleşme olan çarter parti, türüne göre maliyetleri ve riskleri çok farklı biçimde paylaştırır. Doğru yapıyı seçmek, doğru navlunu pazarlık etmek kadar önemlidir.
Sefer çarteri (voyage charter)
Armatör belirli bir yükü, adı belirlenmiş limanlar arasında, genellikle ton başına ya da götürü olarak kararlaştırılan bir navlun karşılığında taşır. Geminin işletilmesinden armatör sorumlu kalır ve sözleşmede aksi yazmadıkça yakıt, liman giderleri ve kanal ücretleri gibi sefer masraflarını da armatör öder.
- Starya (laytime): kiracıya yükleme ve tahliye için ek ödeme yapmadan tanınan süre.
- Sürastarya (demurrage): starya aşıldığında kiracının ödediği, önceden kararlaştırılmış günlük tutar.
- Dispeç (despatch): çarter öngörüyorsa, yük operasyonu erken bittiğinde armatörün kiracıya yaptığı ödeme.
Genel kuru yük için en yaygın formlardan biri BIMCO'nun GENCON formudur; güncel baskısı GENCON 2022'dir. Yükleme-boşaltma süresine ilişkin terimler çoğunlukla BIMCO'nun Laytime Definitions for Charter Parties 2013 metnine atıfla tanımlanır.
Zaman çarteri (time charter)
Kiracı gemiyi mürettebatıyla birlikte belirli bir süre ya da bir sefer için kiralar ve günlük kira (hire) öder. Geminin nerede çalışacağına kiracı karar verir ve yakıt, liman giderleri gibi sefer masraflarını öder; armatör ise mürettebat, bakım ve gövde sigortası gibi işletme giderlerini karşılamaya devam eder.
- Off-hire: gemi örneğin bir arıza nedeniyle hizmet veremediğinde, off-hire hükmüne göre kira o süre için işlemez.
- Sefer bazlı zaman çarteri (trip time charter): tek bir sefer için yapılan zaman çarteri — kuru dökme yük piyasasında çok yaygındır.
Zaman çarterlerinde NYPE formu (güncel baskısı NYPE 2015) yaygın olarak kullanılır.
Çıplak gemi kiralama (bareboat charter)
Kiracı gemiyi mürettebatsız olarak, uzun bir süre için ve tam işletme kontrolüyle devralır: mürettebatı atar, gemiyi işletir, bakımını yapar ve genellikle sigortalar. Armatörün rolü bir finansörünkine yaklaşır; çıplak kiralama bu yüzden gemi finansmanı ve kira-satın alma yapılarında sıkça kullanılır. Standart form BIMCO'nun BARECON formudur; güncel baskısı BARECON 2017'dir.
Bir bakışta
| Sefer | Zaman | Çıplak | |
|---|---|---|---|
| Ödeme | Navlun | Günlük kira | Uzun dönem kira |
| Mürettebatı istihdam eden | Armatör | Armatör | Kiracı |
| Yakıt ve liman giderleri | Armatör | Kiracı | Kiracı |
| Temel gecikme riski | Armatör (starya sonrası: kiracı) | Kiracı | Kiracı |
Çarter masamız yük ile tonajı her üç esasta da eşleştirir ve önem taşıyan hükümleri müzakere eder. Gemi kiralama hizmetimizi inceleyin.